ADİL ALİ ATALAY’la Muharrem Söyleşileri... (ÜÇÜNCÜ SÖYLEŞİ)

AYHAN AYDIN

Eğer tarikattan haber sorarsan

Murteza Ali’dir pirimiz bizim

Göre geldiğimiz süre gideriz

Kırklardan ayrılmış sürümüz bizim

Biz kâmiliz kâmile kem bakmayız

Rıza katarından taşra çıkmayız

Cennet cehennem korkusun çekmeyiz

Bunda sorulmuştur sorumuz bizim

Şükür olsun gerçeklere baş koyduk

Çiğimiz kalmadı güzelce olduk

Ne yoldan ne farzdan sünnetten kaldık

Bine sayılmıştır birimiz bizim

Helal kazancı meydana getürün

Eksiği var ise siz de bitirin

İşte musahip yurduna oturun

Bin can geldiğidir birimiz bizim

Derviş Hatayi der gerçek erenler

Anda pişman olur bunda gelenler

Bin kana bir mürvet dedik erenler

Gerçekler eridir darımız bizim

Evet, Ayhan Aydın kardeşimiz güzel bir konuda bana keşke hiç gitmediğim Amerika’dan açlıktan ölenleri gördüğüm Hindistan’dan harb edilen Kosova’dan Bosna Hersek’ten güneyde ölenlerden anlat deseniz kolay anlatırım da hiç görmediklerimi bu yaşam öykümü çok zor anlatıyorum. Çünkü 2 yaşında yetim kalmıştım Erzincan Kemaliye Bizmişen Köyü şimdi Gözaydın Köyü. Köyümüz bir Alevi köyüdür ve yakın köylerimiz yani Kocaoğulları, Pir Sultan Ocağı Koca Haydar Ocağı mecmuasına dualarına, Yarabbi Bizmişen Cemi yüzü suyu hürmetine bizi de yargıla diye ilave etmişlerdir. Gerçek olarak annem beni kundakta ceme götürmüştü. Ben dersimi kundakta almaya başlamıştım beşiğimi tabi götürebildi mi onu bilemiyorum yer vardıysa eğer cem evinde fakat kundakta gittiğimi söyledi annem bana. Ben insanoğlunun daha celil iken anne karnında bile televizyondan ve anne baba huyundan pay alacağını yıllar evvelinden söylüyorum bilim daha yeni çözmeye başladı. Biz bunu bilimden evvel çözmüştük ki yaradılışta vardık biz. Biz dünkü günde söyledim evvel gelenler sonra gelenler, sonra gelenler evvel gelenler ki bunu İSA Aleyhselam’da söylemiştir. Bir peygamberin yalan söyleyemeyeceğine ben inanıyorum. Onun içindir ki bir fakirde cem evinde büyüdüm. Yani kundakta daha yürümeye başlarken emeklerken, kış altı ay cem yapılır bizim orada cem evinde ve Kerbela aşkını biz daha küçükken seven kişi sevdiğine gel yas tut Adil Ali gülmek haram bu ayda dediğim gibi Kerbela mateminin kitabının altına bir iki satır yazdığım gibi biz yası o zamandan öğrendik. Onun için İstanbul’a geldim araştırma yaptım ben ne bileceğim ben bu aşkımı nerede harcayabileceğim diye düşündüm. Ve hamd olsun arayan bulur, bir tavuk toprağı eştiği vakit ya bir dane bulur yoksa bir solucan bulur. O gün bugün yedi yaşında âşık oldum aşkımı ne olursa olsun o beni hiç ilgilendirmiyor hakka bağladım sanıyorum. Çünkü hak beni âdemdir insan sevgisiyle hümanist görüşle hiçbir ırkı, hiçbir rengi, hiçbir dini, hiçbir mezhebi ayırmadan yaşadım. 35 yıl nakliyecilik ve 1972’den beri de Can Yayınlarını yan kuruluş olarak getirdim. 1990 yılında tamamen yayıncılığa döndüm. Nakliyeyi Karaköy Perşembe pazarında yaptığım için misafirlerimden ayrılamadım yayıncılığı da orada başlattım. 9 yılda 102.kitap firmam da kayıtlı ve ISBN çıkardım. Başkalarının kitabını çıkardığım hariç. Şimdi Cağaloğlun da Molla Feneri sok. bir yer kiraladım nasip olursa altıncı ayda da oraya gideceğim. Ve hizmet edeceğim diye soyundum. Emekliyim bir eşimle oturuyorum, 8 yaşında âşık olup vilayeti ayrı olduğu halde bulduğum minnettar kaldığım hem eşim hem mürşidim ben ona inanıyorum, hem musahibim her sözümün altında bir muamma vardır bir kitap doldurur. Hakk’a şükürler olsun böyle bir eşe sahibim ki her noksanımı o tamamlar ve ben her bacıyı Fatıma Ana olduğuna inanırım her kardeşimin de Şahı Merdan Ali Muhammed Aleyhisselam olduğuna inanırım. Her musahibi de onlar gibi bilirim böyle değilse zaten musahip değildir sözdedir, özde değildir. Sözde ben şimdi İstanbul’un tapusu benim desem hiçbir tapum yoksa bir dairem yoksa nasıl ki boştur sözlerde öyle boştur öze inilmedikten sonra hiçbir şey olmaz. İlla hayatınız dediniz ben hayatımı tek bir dörtlükle tamamlıyordum onu da yine söyleyeyim.

ADİL ALİ ATALAY’la Muharrem Söyleşileri (İkinci Söyleşi)

 AYHAN AYDIN

Canım ozanım yüreklerimizin yandığı bir gündeyiz?

Hasan Ali Yücel güzel bir söz söylemiştir, demiştir ki; “Eskiyi unut, yeni yolu tut, Türklüğe umut sen ol çocuğum” demiştir. Ama biz maalesef hep eskiye dönüyoruz. Şahı Merdan Ali derki; “Çocuklarınızı yeniye doğru götürün, eskiye dönmeyin. Çocuklarınıza dönün, siz çocuklarınızı size dönderirseniz zamanı geri çeviririsiniz” demiştir. Ben de şimdi burada Hacı Bektaş-ı Veliyle Kemal Atatürk’ün birleştirici bir beytimi okuyayım. Çünkü Hz. Muhammed demiştir ki:

“Nerede bir ilim, bilim bulursanız o sizin mirasınızdır onu alınız.” Şahı Merdan Ali demiştir ki; “İlim Çin’deyse de gidin alın” demiştir. Hacı Bektaş-ı Veli ilim hakkında demiştir ki; “Bilimsiz gidilen yolun sonu karanlıktır” demiştir. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’te; “En büyük mürşit bilimdir” demiştir. 1400 yıl evvel Hz. Muhammed, Şahı Merdan Ali, 700 yıl sonra Hacı Bektaş-ı Veli, 700 yıl sonra da Atatürk demiştir bu üç sözde aynı manayı teşkil eder. Üçünün sözü özü birdir derim. İnşallah bir 100 yıl sonra da bir Atatürk gelir. Ben 700 yılı beklemeyelim diyorum derken de;

İnsanlığı olgunluğa getirir

Hacı Bektaş Veli Kemal Atatürk

Âşık etmiş bülbül gibi inletir

 Hacı Bektaş Veli Kemal Atatürk

ADİL ALİ ATALAY’la Muharrem Söyleşileri…(Birinci Söyleşi)

Ayhan Aydın

Sevgili ozanım merhaba, hoş geldiniz, programımıza. Hoş bulduk canım benim. Ömrü çilelerle geçmiş, kıtlıklar içerisinde büyümüş, Anadolu'nun tozlu yollarında ömrünü türap etmiş bir isim Adil Ali Atalay mahlası Vaktidolu ismi. Peki, kendisi neler söyler, şiirlere dönüşmüş bu yaşam hakkında neler söyler bizlere?

 Evet, Ayhan Aydın o kadar zor bir soru sordun ki. Ben her şeye cevap veririm de hayatıma çok zor veririm. Çünkü şöyle denilmiştir; Kemaliye kazam Bizmişen Köyüm diye bitiriyorum. Ve diyorum ki;

İsmim Adil Ali hem Vaktidolu

Dinim insan mezhebim vicdan yolu.

Bu dünyada her fikre saygım var

Aşksız geçen bir an bile bana dar.

7 yaşında âşık oldum hala o aşkım serimi hoş etmiş daha hala o sarhoşluğumdan kurtulamadım. Eğer bu topluma emek çekmişim, insanlığa emek çekmişim diye düşünürsem daha çekilecek emeğin milyarda birini yapmadım. Bir sözümde demişim ki;

Âşık olan sadık olan hiç gülmez

Ömür kısa vakit dar olduğu için.

Ömür kısadır, vakit dardır. Keşke Sultan Süleyman gibi bin yaş yaşasak, bin yaşta insanlara hizmet etsek gene az gelir. Çünkü Cenab-ı Allah olsun, Resulullah olsun, Ehlibeyt olsun insanlara hizmetten üstün yüce hiçbir şeyin yok olduğunu söyler. Biz de eğer edebiliyorsak 65 yaşındayım gene çalışıyorum, gene çalışacağım, bin yaş yaşasam okurdum, bin yaş da yaşasam ağaç dikerdim. Bunu derim başka bir şey diyemem.

Can Yayınları Sahibi, Ozan

ADİL ALİ ATALAY (VAKTİDOLU)’YLA KARAKÖY’DE BİR SÖYLEŞİ (1998)

Ayhan Aydın

Yıllarını Alevî Bektaşi inancına, kültürüne bu inanç ve kültürün tarihine, tarihinin araştırılmasına ve bu konuda açığa çıkan eserlerin yayınlanmasına harcayan; bu inancın gerek yurtiçinde gerek yurtdışında da tanıtılmasında emeği geçen halk ozanı, inanç bakımından da Aleviliğin derin felsefesini yansıtacak sözlerin eserlerin sahibi Anadolu İnanç Önderlerinden, bir Anadolu halk bilgesi olan Adil Ali Atalay ile gerçekleştirdiğim söyleşide; Alevî Bektaşi inancı dedeler, ocaklar, halk ozanlarının Alevîlikteki yeri ve yılların birikimi olan tecrübeleri üzerinde durdum.

Sayın Adil Ali Atalay, eserlerinizi okuyoruz, çalışmalarınızı, çabalarınızı görüyoruz. Yıllarınızı gerçekten de Alevilik uğruna çalışmalarla geçirdiniz. Nice törenlerde bulundunuz, hele hele de bir üniversiteye benzeyen yazıhanenizden yüzlerce insan gelip geçti binlerce öğrenci, dede, yazar, ozan, zakir, sanatçı bilim adamları, Alevilik’le ilgilenenlerin tümünün duyduğu bildiği bir mekânınız var. Bugün piyasada kitapları olan Alevilik’le araştırma yapan bütün yazarların mutlaka bu dergâhta bulunduğunu biliyoruz. Çok uzun bir ömür dedik. Gerçekten dolu dolu geçen acılı, sevinçli nice yıllar nice günler geçirdiniz. Şöyle bir geçmişe baktığınızda bugünlere nasıl geldiniz, hangi aşamalardan geçtiniz. Yoğun bir deneyim var. Bunu bize aktarırsanız elbette ki gençler de bundan çok hisse çıkarıp, yararlanacaklardır. Lütfederseniz hayatınızın seyrini dinlemek isteriz sizden.

Teşekkür ederim Ayhan Aydıncığım. Şimdi insanın bir özü vardır, bir de sözü vardır. Bir zahir vardır, bir batın vardır. Zahir âlemde çalışılır kimisi güçlü olur. Pehlivandır, güreş tutar veyahut kazanır, yük taşır. Yükünü götürür. Veya beyni çalışır. Kaderi de biraz pek kadere inanmam yardım eder, veyahut aklının dikkat edip boşa harcamadığı zaman çok paralar kazanır. Çok yerler alır. Çok zengin olur, her şey olur. Fakat ben daha küçük çocuk iken çocukluğum da hikmet ilahi dedelerimin dizinin dibinde oturdum.  Büyüklerin sakallılarla benim teşviki mesaiyim idi. Ben küçük çocuklarla hiç oynamadım, oyun bilmedim, hiç yani. Zaten yetim idim.

Yetim büyüdünüz.

Yetim büyüdük. İki kardeş yük sırtımıza binmiş idi ki biz çocukluğumuzu hiç yaşamadık zaten. Belki de doğaldı kabul edilse de edilmese de milyonlarca yıl evvelden bazı kişiler kodludur. Belki de kim bilir bekli de kodluyduk. Yani öyle diyeceğim çünkü benim hep düşüncem, bilim de idi yani. Bin yıl yaşasam okurdum. Esasında ama okutamadılar. Köyümüzde ilkokuldan başka okul yoktu. İlkokulu okudum, pekiyi dereceyle bitirdim.  Gurbete çıktım. Gurbette de hala okuyorum esasında. Hala da okuyorum. 64 yaşındayım 64 yaşında halen okuyorum. Çünkü bu toplum gidip rahatça kitap isteyemedi. Ben ne yapayım diye düşündüm. 30 yıl nakliyecilik yaptımsa da hiç rahat edemedim. Bence esir çalışmış oldum. Can yayınlarını yan kuruluşu olarak kurdum 1972’de birkaç kitap çıkardım tatmin olamadım. Şu anda birkaç kitabım İSBN almış durumdayım. Baskıda. Kitaplarımdan 12 basım yapan oldu. 8 basım, 7 basım 5 yılın içerisinde şu 6 yılın içerisinde. Zaten biliyorsunuz sansür konmuştu. 1420 yıl sesli gelenekten biz yazılı geleneğe geçtik. Ben şunu beklerim yani yazarlarımızdan hepimiz hep yıldırım gibi biliyoruz diye düşünüyoruz. Hâlbuki iki yarım bir bütündür. Mutlaka Kişi kişiyi tamamlar. Sökük yerini arkadaşı diker. Burada birleşemedik. İlk günden dedim ki yazarlar bir araya kolektif çalışalım, hatta bir heyet kuralım kitaplar heyetten geçsin. Yanlışlarımızı görelim, düzeltelim. Maalesef biz gözledik ki bir başkasının kitabı yanlış olsun ki bizim ki güzel olsun. Hani bir başkası çirkin olsun ki biz güzel görünelim felsefesi, bizi mahvetti mahvetmektedir. Yani benim düşüncem ne bir ticaret için inan ne de bir şan şöhret için biraz evvel pir dedin. Pir herkese de pir denir. İhtiyar bir kişiye pir denir. Pirlikte kolay değildir. Biz herkesin ayağının türabıyız ben tüm varlıklarla yoğrulmuş, özleşmiş bir kişiyim. Bende büyük yoktur, küçük yoktur. Benim babam ister profesör olsun, isterse dilenci olsun beni hiç ilgilendirmez. Tabi ki saygı duyarım ben babama. Öyle diyince ataya saygısızlık anlaşılmasın. Cahiller belki ters anlarlar. Ama benim babam evliya olsa ben zalim isem babamdan bana nedir ki babam okumamışsa ben okur bir profesör olursam olamam mı? Fevkalade olurum.

Bir Can İnsan

ADİL ALİ ATALAY’LA SÖYLEŞİLER

Ayhan Aydın

Sevgili Dostlar Merhaba,

Alevilik, ozanlık, Alevi Bektaşi camiası denince günümüzde ilk akla gelen isimlerden birisi de Can Yayınları Sahibi Sayın Adil Ali Atalay’dır.

Ozandır, yazardır, yayıncıdır, hatiptir, dernek ve vakıfların içinde çok bulunmuş, Aleviliğin son elli yıllık serüvenini iyi bilenlerden birisi, yaşayan bir tarihtir. O biraz “geveze, atıp tutan, dilediği gibi konuşan, duruma göre davranan” birisidir, diye birileri tarafından eleştirilmiş olabilir.

Ama onsuz bir Cağaloğlu, onsuz bir ozanlık, onsuz bir Sümbül Efendi, onsuz Muharrem Sohbetleri… Düşünülemez.

Kendisiyle onlarca söyleşi yaptım. Ama genel geçer tüm yaşamını, bilgilerini, tecrübelerini, Aleviliğin son elli yıllık geçmişini kapsayan bir uzun söyleşi de yapmak gerekir. Aslında bu televizyonlarımızın bir görevidir artık. Bizler zaten imkânlarımızı çok zorlayarak, bir şeyler yapmaya çalışıyoruz. Ama herkes bu konuda duyarlı olmalı, bu çalışmalar desteklenmelidir, hele de televizyonlar bu konuda artık öncü olmalı. Ama görüyorum ki, Alevilik adına yola çıkan televizyonların böyle bir sorunları, böyle bir niyetleri yok!

İrene Melikoff Strasburg’ta yaşarken onun hayat öyküsünü belgeselleştirmek isteyen, Cahit Tanyol şimdi 95 yaşındayken onu evinde ziyaret edip bilgilerini derlemek, Erdoğan Alkan’ı, Türker Acaroğlu’nu daha yüzlerce büyük emek sahibi insana ulaşmak isteyen yok.

Yüzlerce gerçekten “dede, baba, ozan” olan değerleri derlemek isteyen bir zihniyet yok. O zaman sevgili dostlar, kusura bakmayın ama bu televizyonlar neler ediyorlar?

Konuşursam, yazarsam “deli, bozguncu” oluyorum.